طرز تهیه ۱۳ غذای کمکی نوزاد
همانطور که میدانید تا سن شش ماهگی، شیر مادر یا شیر خشک تمام نیازهای تغذیهای نوزاد شما را تامین میکند. اما از حدود شش ماهگی به بعد با توجه به رشد سریع و حیاتی کودک تا دو سالگی، تنها شیر دیگر کافی نیست. زیرا کودک شما برای تضمین رشد کامل و سالم، به منابع غنیتر و اضافی از مواد مغذی کلیدی مانند آهن، روی، پروتئین و کلسیم نیاز دارد. در این مطلب، به ۱۳ مدل طرز تهیه غذای کمکی نوزاد اشاره خواهیم کرد.
1. فرنی آرد برنج
فرنی آرد برنج یکی از اولین غذاهای کمکی مناسب برای نوزاد است، زیرا بافتی نرم و لطیفی داشته و خوردن آن برای کودک آسان است. این غذا که مصرف آن معمولا از اواخر چهار ماهگی نوزاد شروع میشود، با شیر مادر، شیرخشک، شیر پاستوریزه یا حتی آب تهیه شده و نیازهای تغذیهای ابتدایی کودک را تامین میکند.
مواد لازم
- ۱ قاشق مرباخوری آرد برنج
- یک دوم قاشق چایخوری شکر (اختیاری)
- ۵ قاشق غذاخوری شیر
- مقداری آب سرد
طرز تهیه
برای تهیه آرد برنج خانگی برنج را بشویید، چند ساعت خیس کرده و سپس یک روز در سینی پهن کنید و در نهایت پس از خشک شدن آن را در غذاساز آسیاب کنید. آرد برنج و شکر را در ظرفی با کمی آب سرد حل کنید تا یکدست شود. سپس مخلوط را روی حرارت ملایم قرار داده و مدام هم بزنید تا غلیظ شده و گلوله گلوله نشود. پس از اینکه مواد کاملا پخته شد، شیر را اضافه کرده و چند دقیقه دیگر هم بزنید تا بافت یکنواخت گردد. وقتی فرنی کمی خنک شد، آن را با قاشق مناسب به نوزاد بدهید.
2. حریره بادام مخصوص نوزادان
حریره بادام از جمله گزینههای موجود در لیست غذای کمکی نوزاد بوده و برای تغذیه نوزادان بالای ۵ ماه است. این غذا به دلیل بافت نرم و هضم آسان، انتخابی عالی در شروع تنوع غذایی محسوب میشود. وجود بادام، آرد گندم یا برنج و شیر باعث میشود حریره بادام منبعی مناسب از انرژی و مواد مغذی باشد.
مواد لازم
- ۱ لیوان آب
- ۵ عدد بادام درختی
- ۱ قاشق مرباخوری آرد گندم یا آرد برنج
- ۱ قاشق مرباخوری شکر
- یک دوم فنجان آب سرد
طرز تهیه
برای طرز تهیه حریره بادام، بادامها را ۱ تا ۲ ساعت در آب ولرم خیس کنید تا پوستشان به راحتی جدا شود. سپس بادامهای پوست کنده را همراه نصف فنجان آب سرد در مخلوط کن ریخته و خرد کنید. در مرحله بعد، آرد و شکر را به مخلوط بادام اضافه کرده و دوباره مخلوط کنید تا ترکیب یکدست شود. ترکیب آماده شده را در تابه روی حرارت ملایم قرار داده و مدام هم بزنید تا به قوام مناسب برسد. در صورت تمایل، میتوانید مقداری کره نیز به حریره اضافه کرده و پس از خنک شدن آماده مصرف برای نوزاد است.
3. پوره سیب زمینی
پوره سیب زمینی از سادهترین و مناسبترین نوع غذای کمکی نوزاد بوده و طعم ملایم آن برای شروع تغذیه تکمیلی بسیار ایدهآل است. این غذا به خوبی هضم شده و میتوان آن را از حدود ۶ ماهگی در برنامه غذایی کودک قرار داد.
مواد لازم
- ۱ عدد سیب زمینی متوسط
- ۱ فنجان آب
- ۵ قاشق غذاخوری شیر مادر، شیر پاستوریزه یا آب
طرز تهیه
سیب زمینی را پوست گرفته و همراه یک فنجان آب بپزید تا نرم شود. پس از پخت، سیب زمینی را با پشت قاشق یا گوشتکوب دستی له کنید.
۵ قاشق غذاخوری شیر یا کمی آب به آن اضافه کرده و مخلوط را روی حرارت ملایم قرار دهید. مدام هم بزنید تا بافت پوره یکدست و منسجم شود و سپس از روی حرارت برداشته و پس از کمی خنک شدن آن را به نوزاد بدهید.
4. پوره تخم مرغ با شیر
پوره تخم مرغ با شیر که معمولا از سن ۶ ماهگی به نوزاد داده میشود، بسیار ساده و مقوی است. طبق توصیههای جدید تغذیه نوزاد، استفاده از تخم مرغ کامل (سفیده و زرده) بعد از شش ماهگی مجاز است. این غذا به دلیل بافت لطیفی که دارد، برای آشنا کردن کودک با مزه تخم مرغ بسیار مناسب است.
مواد لازم
- ۱ عدد تخم مرغ
- مقداری شیر
- کمی روغن
طرز تهیه
تخم مرغ را در کاسهای شکسته و هم بزنید تا مخلوطی یکدست به دست آید. شیر مادر، شیر خشک آماده شده یا شیر پاستوریزه را به تخم مرغ اضافه نموده و مخلوط کنید. در تابه مقدار بسیار کمی روغن داغ کرده و مخلوط شیر و تخم مرغ را داخل آن بریزید. مواد را روی حرارت ملایم تفت داده و مدام هم بزنید تا بافتی نرم و پورهای ایجاد شود. زمانیکه تخم مرغ شروع به سفت شدن کرد، حرارت را خاموش کنید. اگر غذای کودک را به شکل فینگر فود آماده میکنید، میتوانید این ترکیب غذای کمکی نوزاد را روی نان تست نرم بمالید.
5. سوپ ماهیچه ویژه نوزادان
سوپ ماهیچه از مقویترین و بهترین غذاهای کمکی برای نوزادان است، زیرا پروتئین و آهن مورد نیاز رشد کودک را به خوبی تامین میکند. این سوپ که از ۸ ماهگی وارد برنامه غذایی کودک میشود، طعم ملایم آن باعث میشود کودکان به راحتی آن را بپذیرند.
مواد لازم
- ۱ لیوان آب ماهیچه
- ۱ تکه گوشت گوسفندی یا ماهیچه
- ۱ عدد سیبزمینی کوچک
- یک دوم عدد هویج متوسط
- ۱ قاشق غذاخوری برنج نیمدانه
طرز تهیه
تمام مواد شامل گوشت، سیبزمینی، هویج و برنج نیمدانه را همراه آب ماهیچه داخل قابلمه بریزید. قابلمه را روی حرارت ملایم گذاشته و اجازه دهید همه مواد پخته و نرم شوند. پس از پخت کامل، مواد را با مخلوط کن یا گوشتکوب برقی پوره کنید تا بافتی یکدست بدست آید. در پایان میتوانید مقدار بسیار کمی آب لیمو تازه اضافه کنید.
6. پوره موز و آووکادو
پوره موز و آووکادو یک غذای کمکی فوق العاده سالم، مقوی و مناسب برای نوزادان از ۶ ماهگی است. این ترکیب بدون نیاز به پخت تهیه شده و سرشار از چربیهای سالم، پتاسیم، فیبر و ویتامینها است. طعم شیرین موز و بافت خامهای آووکادو برای کودکان بسیار خوشایند است.
مواد لازم
- ۱ عدد موز رسیده
- یک دوم عدد آووکادو رسیده
- مقداری ماست شیرین
طرز تهیه
موز و آووکادو را پوست گرفته و داخل یک کاسه با چنگال کاملا له کنید تا پورهای نرم به دست آید. در صورت تمایل برای خامهای شدن بافت، مقدار کمی ماست شیرین به پوره اضافه نموده و خوب ترکیب کنید.
توجه داشته باشید که موز و آووکادو خیلی سریع اکسید شده و تیره میشوند. بنابراین این غذای کمکی را فقط به اندازه یک وعده تهیه کرده و بلافاصله به نوزاد بدهید.
7. سوپ حبوبات
سوپ حبوبات نمونهای دیگر از غذای کمکی نوزاد است که به دلیل وجود عدس یا لوبیا بسیار مقوی بوده و یک منبعی خوب از پروتئین گیاهی، فیبر و ویتامینهاست. این سوپ جایگزین مناسبی برای وعدههایی بدون گوشت بوده و بافت نرم و قابل هضمی که دارد، آن را برای شروع تغذیه کمکی مناسب میکند.
مواد لازم
- مقدار کمی عدس یا لوبیا
- کمی دانه برنج یا جو دوسر
- مقداری پیاز خرد شده
- مقدار کمی سبزی مانند گشنیز یا جعفری
طرز تهیه
عدس یا لوبیا را همراه دانه برنج یا جو دوسر، پیاز خرد شده و کمی سبزی داخل غذاساز بریزید. برای بهتر پخته شدن، مخلوط را به مدت ۱۰ دقیقه بخارپز یا آبپز کنید تا مواد کاملا نرم شوند. پس از پخت، مواد را با مخلوط کن یا گوشتکوب برقی پوره نمایید تا سوپ بافتی یکدست پیدا کند. در صورت تمایل، میتوانید مقدار بسیار کمی آب لیمو تازه برای طعمدهی به آن اضافه کنید.
8. خوراک سیب و هویج
خوراک سیب و هویج یکی از سادهترین و سالمترین نمونه غذای کمکی نوزاد است. این خوراک با وجود طرز تهیه بسیار آسان، سرشار از ویتامینها و مواد مغذی مهم مانند آهن، کلسیم، فولیک اسید و ویتامینهای A و C بوده و به تقویت سیستم ایمنی و رشد بهتر کودک کمک میکند.
مواد لازم
- ۱ عدد سیب کوچک
- ۱ عدد هویج کوچک
- نصف فنجان آب
طرز تهیه
سیب و هویج را پوست گرفته و خرد کنید. آنها را همراه نصفه فنجان آب داخل ظرف بریزید و روی حرارت قرار دهید تا کاملا نرم شوند. پس از پخت مواد را با قاشق، گوشتکوب دستی یا مخلوط کن له کرده تا بافتی نرم و یکنواخت پیدا کند. پس از کمی خنک شدن، خوراک آماده مصرف برای نوزاد است.
9. مافین سیب زمینی
مافین سیب زمینی یک غذای فینگر فودی ساده و خوش خوراک برای نوزادان از ۶ ماهگی است. این مافین به دلیل داشتن سبزیجات، تخم مرغ و شیر، ارزش غذایی بالایی دارد و بافت نرم آن برای نوزادان بسیار مناسب خواهد بود. از این غذای کمکی میتوان برای تمرین گرفتن غذا با دست نیز استفاده کرد.
مواد لازم
- مقدار کمی پیازچه خرد شده
- ۱ عدد سیبزمینی کوچک
- مقداری فلفل دلمهای قرمز یا زرد خرد شده
- کمی جعفری خرد شده
- مقداری شیر
- ۱ عدد تخم مرغ
طرز تهیه
سیبزمینی، پیازچه و فلفل دلمهای را در غذاساز بخارپز یا داخل قابلمه آبپز کنید تا پخته شوند. سپس شیر را به این ترکیب اضافه کرده و مواد را پوره کنید تا بافتی منسجم پیدا کند. فر را روی ۲۰۰ درجه سانتیگراد روشن کرده و قالب مافین را آماده بگذارید. تخم مرغ را به پوره سبزیجات اضافه کرده و خوب مخلوط کنید، سپس مواد را داخل قالبها بریزید. قالبها را به مدت حدود ۱۰ دقیقه در فر قرار دهید تا مافینها پف کرده و کمی طلایی شوند. پس از پخت، اجازه دهید خنک شوند، سپس به نوزاد بدهید.
10. سوپ پاییزی
سوپ پاییزی، یک غذای کمکی نوزاد به شکل گرم، خوش طعم و مقوی برای کودکان از ۷ ماهگی است. ترکیب کدوحلوایی و دال عدس، طعم شیرین و ملایمی ایجاد کرده و سرشار از ویتامینها، فیبر و پروتئین گیاهی است. این سوپ به خصوص در روزهای سرد سال انتخابی عالی برای تقویت بدن کودک است.
مواد لازم
- مقداری دال عدس
- چند تکه کدوحلوایی
- مقداری پیاز خرد شده
- کمی روغن مایع
- آب یا عصاره گوشت قرمز/مرغ
طرز تهیه
کدو حلوایی، دال عدس، پیاز خرد شده و مقدار بسیار کمی روغن را همراه آب یا عصاره گوشت داخل قابلمه یا غذاساز بریزید. مواد را روی حرارت ملایم بپزید تا نرم شوند و سپس سوپ را پوره کنید. در صورت تمایل میتوانید مقدار بسیار کمی پاپریکا یا چند قطره لیموترش برای طعم دهی اضافه کنید. برای نوزادان ۱۰ ماهه به بالا میتوانید کنار سوپ از نان سبوس دار استفاده کنید.
11. فرنی جو دوسر
فرنی جو دوسر یکی از بهترین غذاهای کمکی برای نوزادان از ۶ ماهگی است. این فرنی بافتی نرم، لطیف و قابل هضم دارد و بسته به نوع آرد، سرشار از انرژی، فیبر و مواد مغذی مفید برای رشد کودک خواهد بود. افزودن میوههایی مانند موز یا خرما نیز طعم و ارزش غذایی آن را افزایش میدهد.
مواد لازم
- جو دوسر آسیاب شده
- شیر به میزان کافی
- موز له شده یا خرمای بدون پوست و هسته
- مقدار کمی کره پاستوریزه
طرز تهیه
جو دوسر آسیاب شده نیز را با مقدار مناسبی شیر ترکیب کنید. برای نوزادان زیر ۶ ماه فقط شیر مادر یا شیر خشک مناسب است و برای بالای ۱۰ ماه میتوان از شیر پاستوریزه استفاده کرد. مخلوط آرد و شیر را چند دقیقه روی حرارت ملایم هم بزنید تا به قوام برسد. پس از آماده شدن فرنی، آن را در ظرف بریزید و اجازه دهید کمی خنک شود.
برای طعم دهی، کمی موز له شده یا خرما به فرنی اضافه کنید. در صورت نیاز به وزنگیری کودک، مقدار کمی کره پاستوریزه نیز میتوانید به آن بیفزایید.
12. خوراک جو
خوراک جو نیز در میان انواع غذای کمکی نوزاد، بسیار کامل، مقوی و خوش هضم است که برای نوزادان از ۶ ماهگی به بعد مناسب خواهد بود. جو پرک سرشار از آهن، کلسیم، ویتامینهای گروه B و فیبر است و همراه شدن آن با سبزیجات و مرغ، ارزش غذایی این غذا را دوچندان میکند.
مواد لازم
- نصف فنجان جو پرک شسته شده
- ۱ عدد سیب زمینی کوچک، پوست گرفته و خرد شده
- ۱ عدد هویج کوچک، پوست گرفته و خرد شده
- ۲ عدد قارچ کوچک
- ۱ تکه کوچک مرغ (سینه یا ران بدون استخوان)
- مقدار کمی کره پاستوریزه
- آب به میزان لازم
طرز تهیه
سیب زمینی و هویج خرد شده را همراه با جو پرک و مقدار کمی کره داخل قابلمه ریخته و یک دقیقه تفت دهید تا عطر خوبی بگیرد. قارچهای خرد شده و تکه مرغ را به قابلمه اضافه کنید. روی مواد آب بریزید تا سطح آنها را کاملا بپوشاند. قابلمه را در حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه روی حرارت ملایم قرار دهید تا مواد نرم و پخته شوند. پس از پخت کامل، مواد را با مخلوط کن یا گوشتکوب برقی پوره کنید تا بافتی نرم و مناسب برای نوزاد بدست آید.
13. پاستا نخود فرنگی
این غذای کمکی، یک وعده کامل برای نوزادان ۹ ماهه به بالاست. ترکیب پاستا، نخود فرنگی و پنیر خامهای علاوه بر انرژی، پروتئین و ویتامینهای موردنیاز رشد کودک را تامین میکند.
مواد لازم
- پاستا یا ماکارونی کوچک
- نخود فرنگی پخته
- پوره یا پودر گوجه فرنگی
- پنیر خامهای یا پنیر رنده شده کم نمک
طرز تهیه
پاستا را در مقدار کافی آب بدون نمک بپزید تا نرم شود. سپس آبکش کنید. نخود فرنگی را جداگانه بپزید تا نرم و قابل له شدن باشد. نخود فرنگی پخته را با پوره یا پودر گوجه فرنگی به پاستا اضافه کنید. مقدار کمی پنیر خامهای یا پنیر کم نمک رنده شده روی مواد بریزید. مواد را خوب با هم مخلوط کنید تا سس پنیر و گوجه به پاستا بچسبد. اکنون مواد را یکدست له کرده یا با غذاساز کمی خرد نمایید تا بافت تکهای نرم داشته باشد. میتوانید از مواد گلولههای کوچک گرد درست کنید تا کودک راحت با دست بردارد و بخورد.
چقدر غذای کمکی باید به نوزاد بدهیم؟
در بخش قبل با طرز تهیه انواع غذای کمکی نوزاد آشنا شدیم. در این قسمت میزان غذای کمکی مناسب هر بازه سنی را نیز در یک جدول بررسی میکنیم:
سن کودک | تعداد وعدههای روزانه | مقدار هر وعده | نوع غذا |
۶ تا ۸ ماهگی | ۲ تا ۳ وعده | ۱–۲ قاشق چایخوری، کمکم تا ۲–۳ قاشق غذاخوری | پوره سبزیجات، میوه، غلات نرم، حریره |
۹ تا ۱۲ ماهگی | ۳ تا ۴ وعده | ۳–۴ قاشق غذاخوری | غذاهای نرم، میوه، تخم مرغ، ماست، پروتئین سبک |
۱۲ تا ۲۴ ماهگی | ۳–۴ وعده + ۲ میانوعده | مطابق نیاز کودک | غذای جامد متنوع |
بعد از ۲۴ ماهگی | همراه خانواده | مطابق اشتها | غذای خانواده |
نکات مهم برای تغذیه نوزاد با غذاهای کمکی
پس از آشنایی با طرز تهیه غذای کمکی نوزاد، لازم است به برخی نکات مهم در این زمینه نیز توجه کنید:
- اجتناب از اضافه کردن شکر و نمک و ادویههای تند
- عدم استفاده از شیر گاو به عنوان نوشیدنی تا ۱۲ ماهگی
- عدم نگهداری غذا بیشتر از ۱–۲ روز در یخچال
- پرهیز از دادن نوشابه، چای، قهوه و آبمیوههای صنعتی به کودک
- افزایش تدریجی مقدار غذا در ابتدا ۱–۲ قاشق غذاخوری و به مرور به ۳–۴ قاشق
- پرهیز از دادن غذاهای سفت یا تکههای بزرگ میوه و سبزی، آجیل، چیپس و آب نبات سفت به دلیل خطر خفگی
- افزایش تدریجی تعداد وعدهها از روزی یک وعده در ابتدا تا ۳ وعده
- پرهیز از اجبار کودک به خوردن غذای کمکی
- شروع غذای کمکی نوزاد با غذاهای نرم و پوره
سخن آخر
در انتها به مادران توصیه میشود از حدود ۴ تا ۶ ماهگی به تدریج غذای کمکی نوزاد را آغاز کنند تا نیازهای تغذیهای او به طور کامل تامین شود. غذای کمکی باید شامل میوه، سبزیجات، پروتئینهای گیاهی و حیوانی، پوره، حریره یا فرنی تهیه شده و با رعایت نکات بهداشتی و ایمنی، از بروز مشکلات گوارشی یا خفگی جلوگیری کند. با آشنایی تدریجی کودک با مواد جدید و رعایت تنوع غذایی از همان سنین اولیه، میتوان ذائقه سالم کودک را شکل داد و رژیم غذایی مغذی و متعادل برای او تنظیم کرد.
